Volgens de wet moet NWO de kwaliteit van onderzoek bevorderen en nieuw onderzoek stimuleren. Er is echter geen bewijs dat NWO de kwaliteit van onderzoek verbetert, en onderzoekers starten prima zelf nieuwe onderzoekslijnen. Wat zij in plaats daarvan krijgen, is financiering die traag, bureaucratisch en willekeurig is, en ‘coördinatie’ die vooral in de weg zit. Wij willen een kleiner NWO dat onderzoekers ondersteunt en publiek geld bewaakt — en dat besluiten over onderzoek overlaat aan onderzoekers en hun instellingen.
Wat er misgaat in de huidige financiering — en wat een goed systeem in plaats daarvan doet.
Van eerste indiening tot definitief besluit duurt een NWO-aanvraag ruim een jaar, zoals de carrièrebeurzen van NWO laten zien. Intussen staat het onderzoek niet stil: concurrenten publiceren, samenwerkingen verschuiven en ideeën verliezen hun voorsprong. Wie daarna wordt afgewezen, staat er slechter voor dan vóór de aanvraag.
Wij vragen om een systeem dat binnen drie maanden na indiening over elke aanvraag beslist. Noodzakelijk om het tempo van het internationale onderzoek bij te houden.
Alles in het NWO-systeem is vastgelegd, gereguleerd, gedefinieerd en ingeperkt: callteksten, subsidievoorwaarden, gedragscodes, sjablonen, verklaringen en akkoorden. Veel daarvan dient om NWO te beschermen tegen juridische procedures, niet om onderzoek te helpen. Voor de onderzoeker is het systeem eerder een barrière dan een steun.
Wij vragen om een systeem dat de bureaucratie weghoudt bij onderzoekers. De prestaties van NWO moeten onder meer worden gemeten aan hoe weinig moeite het kost om een aanvraag in te dienen.
Niemand kan vooraf zeggen of onderzoek impact zal hebben. Studies laten zien dat beoordelaars het over dezelfde aanvragen structureel oneens zijn. Toch worden aanvragen gerangschikt door generalistische commissies buiten het vakgebied van de aanvrager, op criteria als verwachte impact en kennisbenutting die vóór het werk niet eerlijk te beoordelen zijn.
Wij vragen om verdeelmethoden die niet doen alsof ze impact kunnen voorspellen, met besluiten door onderzoekers uit het vakgebied: wetenschappelijke vakgenoten, collega's uit dezelfde discipline en afdeling, en aanvragers die elkaars aanvragen beoordelen.
Er is geen langetermijnperspectief. Een afgewezen aanvraag moet meestal volledig worden herschreven voor een ander financieringsformat, en eerdere beoordelingen tellen niet mee. Onderzoekers schrijven jaar na jaar dezelfde ideeën opnieuw op.
Wij vragen om een systeem met geheugen: één levend voorstel en cv dat met de onderzoeker meegaat tussen financieringsinstrumenten, waarbij eerdere beoordelingen worden meegenomen.
NWO noemt zich transparant, maar dat geldt alleen voor procedures en statistieken. De stukken achter het besluit over uw eigen aanvraag zijn moeilijk te krijgen. Bezwaar en beroep bestaan, maar zijn sterk gereguleerd en gaan gepaard met waarschuwingen tegen langdurige procedures die onderzoekers afschrikken.
Wij vragen om transparantie als uitgangspunt: bij elk besluit ontvangen aanvragers automatisch alle stukken over hun eigen aanvraag — referentenrapporten, scores, commissieverslagen en hun rangorde — samen met de geanonimiseerde scoreverdeling van de ronde, de samenstelling van de commissie en de samenvattingen en scores van gehonoreerde aanvragen. Zo veel mogelijk open gegevens, zonder privacy of onderzoeksideeën te schaden.
In 2025 ontving NWO 9.613 aanvragen. De meeste werden afgewezen — in het Talentprogramma (Veni, Vidi, Vici) 83 procent. Elke aanvraag kost weken onderzoekstijd, plus de inzet van subsidieadviseurs die universiteiten en instituten in dienst hebben om het systeem te kunnen navigeren. Daarbovenop besteedde NWO in 2025 € 85 miljoen aan eigen beheerslasten, tegen € 78 miljoen in 2024.
Wij vragen om een systeem dat de verborgen kosten van het aanvragen tot een minimum beperkt, en om lagere beheerslasten bij NWO, zodat zo veel mogelijk geld bij het onderzoek terechtkomt. Een systeem met geheugen en lichtere procedures voorkomt verspilde aanvragen bij de bron.
Wie een klacht heeft over NWO, dient die in bij NWO. Volgens het Klachtenreglement NWO 2025 behandelt een NWO-medewerker de klacht; gaat zij over bestuurders, dan doet de Raad van Bestuur dat zelf. Er zitten geen externe leden in en er is geen onafhankelijke toetsing binnen de procedure. Klachten over beslissingen waartegen bezwaar mogelijk is, zoals een afwijzing, worden helemaal niet behandeld. Ook bij bezwaar beslist NWO uiteindelijk zelf. Pas daarna kan men naar de Nationale ombudsman, die het wetenschappelijke beoordelingsproces niet inhoudelijk toetst en geen bindende uitspraken doet.
Wij vragen om een onafhankelijke ombudsfunctie voor onderzoeksfinanciering, buiten NWO benoemd, met actieve onderzoekers als leden. Die krijgt inzage in alle beoordelingsstukken, toetst klachten én procedurefouten in beoordelingen, doet bindende uitspraken (of NWO moet afwijken met motivering) en publiceert jaarlijks alle zaken en uitkomsten.
Onder al deze problemen ligt één oorzaak: besluiten over onderzoek worden te ver van het onderzoek genomen, door een organisatie die steeds meer bepaalt wat, hoe en door wie er onderzocht wordt.
Wij vragen dat besluiten over onderzoek zo dicht mogelijk bij het onderzoek worden genomen: door onderzoekers en hun instellingen. NWO wordt een kleinere organisatie die subsidieontvangers ondersteunt en toeziet op een goede besteding van publiek geld.
Vertrouwelijk en zonder namen. Samen bouwen we een onderbouwd dossier voor beleidsmakers.
Deel uw ervaring